IS "BALENTES" E SU SARDU PRUS POÈTICU
A su chi parit calincuna fueddada sarda est prus poètica de is atras e nosu no ddu sciemus. In un'artìculu de sa cida passada bessiu in S'Unioni Sarda is cantantis "Le Balentes" ant nau ca ant a lassai su cantai in campidanesu po passai a su logudoresu ca est su sardu prus "poèticu". Cumenti tochit a stabilessi sa poeticidadi de una fueddada est unu mistèriu, po mei assumancu, fortzis de is fueddus o fortzis de su manixu de sa lìngua, a chini scit cosa chistionit po prexeri. A mei su chi mi benit de nai est sceti unu "Boh boh" disconsolau.
Innoi pongu su liòngiu a su forum de is "Balentes" po si ligi su chi ddis ant scritu is sustenidoris insoru:
SCOLA DE CANTADORIS IN SÌNNIA
Tòrrat in Sìnnia sa scola de poesia populari in is aposentus de sa Scola Tzìvica de Mùsica de Bia Perra, custu sàbudu a is ses de a meri'. Su docenti at a essi ocannu puru su cantadori sinniesu Pàulu Tzedda chi a prus de essi poeta est unu studiosu puru. No ant a amancai nimancu is òspitis giai chi est costumàntzia de su cursu a tzerriai a atrus cantadoris po chistionai de s'esperièntzia insoru e po donai consillus a is scientis. Tòrrat a partiri fintzas su cursu de launeddas ghiau de Andria Pisu de Bidda 'e Putzu, talentu nou de is sonus de canna.
Cumprimentus a su Comunu de Sìnnia po is scioberus fatus e po sa grandu sensibilidadi e arrespetu chi tenint a su connotu de sa cantada e de sa mùsica de su pòpulu.
In sa fotografia: "Sa Cantada de Is Dotus", su doxi de làmpadas de su 1926. Custa est sa cantada po Sant'Antoni in Pauli chi est intrada in sa stòria cumenti e "Sa Cantada de Is Dotus." Is Dotus fiant Pascali Loddo de Pauli (1871-1949), Efis Loni de Ceraxus (1878-1948), Franciscu "Cicitu" Farci de Casteddu (1885-1975), Giginu Maxia de Ceraxus (1892-1958), Antiogu Marras de Pula (1893-1980).
IS SCRITUS DE FRANCU DE FABIIS PO S'UNIVERSIDADI DE CASTEDDU
Francu De Fabiis tòrrat a pubricai is scritus suus de s'Universidadi de Casteddu in unu blog nou, agiornaus, currègius e limpiaus finas in sa grafia. De prus de bint'annus in cumbata po sa lìngua sarda, Francu s'est fatu connosci e pretziai po s'originalidadi de is traballus suus e po sa primu carta de Sardìnnia totu in lìngua sarda. At scritu e discùtiu in s'universidadi casteddaja is tesis de is "maistraxus", cumenti nàrat issu etotu, in sardu, apaxiendisì cun un'istitutzioni chi fintzas a intzandus dd'iat dennegau custu deretu.
Is interessaus podint lassai unu cumentu innoi:
LÌBURU IN SARDU IN ARREGALU
Cun su nùmuru de mesi 'e ladàmini de "Monserrato News" arregàlant su lìburu nou de Albina Angioni "Sa Littra de Mariedda e Contus de su tempus chi currit", Editz. Turistel.
Sa primu est una cumèdia "morali" dd'eus a nai e is atrus funt contus chi aici etotu bolint donai un'imparu po sa vida de is piciocheddus e de is mannus puru.
Albina Angioni impèrat una bella lìngua, unu sardu arricu e coloriu e ndi balit de siguru sa pena a si ddu pigai, fintzas ca su prètziu est diaderus populari: duus francus sceti (arrevista + lìburu).
Atrus traballus de Albina Angioni funt: "Imbentu sa luxi", poesias, e "Sa rebellioni de is maladias", tiatru.
Una poesia de s'autora de sa presentada de s'òpera:
Poita lingua sarda
Poita lingua sarda
sa fueddada tua mi sbeliat,
poita m'imboddiat su coru
de disigius e pensamentus?
Bogas a pillu sa pipiesa mia
in cussa domu frisca e paxiosa
e sa genti mia,
chi attendiat a sa faina
intre issa pispisendi
de tristesa chi cuntrunnat su sentidu,
de prexu chi allonghiat sa vida.
E deu, liggera, curremu
in sa prazza imperdada
a perdas di arriu, infogada.
A manu deretta sa funtana chene fundu
aundi biviat Maria Farranca,
cun ogus de brùscia ammainera
e pilus de anguidda
e sa lolla a manu manca
cun arcus de celu.
Su magasinu chene luxi
scrarìu appenas
de obetturas a filu 'e muru,
allogàda fragus de sudori e binnennas
in jualis assolinaus.
M'abbastat pagu po torrai agoa:
s'atropegliu de frazzias a cambarada
su fragu de s'arrosa centuvollas
sa castiada clara di ogus frunzius.
Poita sezzia, in su luminaxu
de su pottali affaccau
no mi pozzu prus discansai
cun gomai de bixinau
in sa friscura ventilada
de spicu e de afabica profumada?
Artìculu de Giovanni Manca di Nissa bogau de “L’Unione Sarda” de giòbia su 12 de ladàmini de su 2006.
Bilinguismo. Dalla Regione arrivano diecimila euro per la valorizzazione del componimento dialettale
Il Comune investe sul "mutetu" quartese
Presto nell'ex convento una biblioteca sulla lìngua
La città capitale della variante campidanese. Dopo i master di lingua sarda, lo sportello in Lìngua e i finanziamenti per l'apertura di una biblioteca sulle minoranze linguistiche, la Regione investe ora sul mutetu quartese.
Il Comune ha ottenuto un finanziamento di circa 10 mila euro per la valorizzazione del componimento dialettale per eccellenza che nella terza città della Sardegna vanta una lunga tradizione.
L'anno scorso l'assessorato alla Lingua sarda aveva presentato un progetto per istituire un premio letterario e un convegno sull'improvvisazione poetica internazionale. È di questi giorni la notizia dell'ottenimento del contributo regionale. «È un progetto», spiega l'assessore alle Tradizioni popolari Tonio Pani, «che ha l'obiettivo di valorizzare una tradizione molto sentita in tutta la Sardegna. È nostra intenzione dare una struttura letteraria a un componimento che si è tramandato oralmente fino ai giorni nostri». Il premio letterario avrà anche una sezione riservata ai giovani improvvisatori. Il Convegno, invece, coinvolgerà esperti internazionali. «Ci confronteremo con altre forme d'improvvisazione dialettale come i componimenti baschi, le decime sudamericane e le ottave toscane».
Non è l'unica iniziativa che mira alla valorizzazione delle minoranze linguistiche e alla tutela della variante campidanese, già cavallo di battaglia negli anni Novanta dell'amministrazione Milia. Grazie a un finanziamento nazionale, presto l'ex convento dei cappuccini (appena sgomberato dagli uffici dell'assessorato alla Cultura) ospiterà proprio una biblioteca specialistica con una sezione sulla lingua sarda e una sulle altre lingue minoritarie. Gli esperti dello sportello linguistico, invece, stanno lavorando alla ntraduzione del sito internet ufficiale dell'amministrazione di via Eligio Porcu e al recupero di vocaboli ormai caduti in disuso.
Resta ancora aperto, invece, lo scontro con la Regione sulla lingua sarda unificata: il Comune di Quartu preme per la salvaguardia della variante campidanese, ma gli esperti incaricati dalla Giunta Soru fino a oggi si sono basati soprattutto sulla variante logudorese. Per l'amministrazione di via Eligio Porcu non è una questione di poca importanza: sono a rischio, ad esempio, l'utilizzo della x (a Quartu è presente in numerosi cognomi) e gli articoli is e sa a tutto vantaggio dei settentrionali sos e sas*. Gli esperti dell'assessorato alla Lingua sarda hanno proposto una serie di emendamenti al progetto di Limba sarda comuna realizzato dalla Regione.
* Su de s'artìculu is est sbàlliu chi at fatu su giornalistu e no cosa chi at nau s'assessori.

"BALENTIA" IN CUNTZERTU
Sàbudu su 14 in Cuartu, Pratza de su cumunu - Bia Elìgiu Porcu, ant a sonai is Balentia de Mòguru, rappers in lìngua sarda intre is prus interessantis in Sardìnnia. Su cuntzertu at a incumentzai faci a ora 'e is 7 e mesu cun dj e atrus rappers, s'ocasioni at a essi sa "Festa de is artis - Controvento" apariciada cun s'agiudu de s'Assessorau a is Polìtigas po su Spetàculu, su Connotu e sa Lìngua Sarda e s'Assessorau a is Polìtigas po is Giòvunus e su Sportu.
In su "Portali de sa lìngua sarda" ant scritu un'artìculu po s'ùrtimu cd de is Balentia:
SU BOGA GAMUS: SA PISCA IN SARDU
Una nova bona de su mundu de sa pisca in Sardìnnia. S'arrevista "Mondo pesca" dirìgia de Alberto Belfiori pùbricat un'artìculu in sardu apitzu de is chistionis de sa pisca; in su nùmuru de cabudanni s'artìculu de Roberto Rattu chistiònat de su boga gamus (slamatore in italianu). Seu siguru de sa cumpetèntzia de s'autori in su chi est pisca, pisci e boga gamus e de custu no potzu nai nudda, bollu sceti sinnalai cun prexeri chi s'artìculu est beni scritu in unu bellu sardu e una borta de prus s'amòstat cumenti in sardu scieus arrexonai de totu is chistionis de sa vida, de sa cosa prus sèria a sa prus discantzosa.
Mi intendu de fai is cumprimentus a cust'arrevista po sa sensibilidadi chi tenint e po su logu chi dònant a sa lìngua sarda in is fainas insoru, chentza de ghetai su bandu ma cun seriedadi e capassidadi.
Gràtzias a Marcu Sitzia chi mi dd'at sinnalau.
Lìburu consillau
Franca Marcialis
"CONTUS"
Con un saggio di Eduardo Blasco Ferrer
Della Torre
Presentada
Candu calàt su soli e in celu cumenzànt a luxi is primus isteddus, tandu fut ora de intendi contus. A cabu de cena donniunu, mannu o piticu chi fessat, cicàt asseliu e fut prontu a iscaresci is fastidius e is trumentus.
Sèzzius acanta de su portali, chi fuat istadi e cicaiaus friscura, o cravaus in s'oru de sa ziminera po si callentai chi fuat yerru, ascurtaiaus a s'incantada is contus de is becius de bixinau.
Sa luxi de sa trama de sa ziminera, allonghiàt umbras in su muru, umbras chi in su penzamentu de nosu piciocheddus, si mudànt in deretura in cogas, mazzamurrus, yanas, tentazionis o ànimas in pena chi si moviant fendu tàsias legias e chi si-nci faiant intrai in terra o si faiant bolai in d'unu mundu fadau.
Fazzaiaus bisus a ogus obertus e penzaiaus chi fessat berus su podi atobiai una yana pronta a s'arregalai bestiris luxentis e a si mudai in bellas piciocas isposas cun su fillu de su rei; penzaiaus puru chi in dònnia domu ddui fessat unu mazzamurru chi cuàt is cosas e chi una di o s'atra s'iat ai fatu agatai unu scusorgiu prenu de prendas de oru e de prata.
Calancunu contu faiat arriri, calancun'atru si-ndi faiat assustrai, totus perou teniant cosas de si inditai. Po tenni bona sorti tocàt a imparai a lestru is prezetus chi serbiant po podi bivi in soziedadi.
Is contus agiudànt a cumprendi su chi fuat Bonu e su chi fuat Malu: imparaiaus in pressi a ponni in menti a is arrecumandizias de is mannus, a no contai fràulas, a essi giustus, a arrespetai is becius, a non arrespundi de strèmpiu, a non fai is cosas de mala-gana, a non si crei prus de su chi fustis, a non cullunai is atrus, a non traixi is amigus, a non timi a nudda e a non tenni duda a nemus.
In is contus faiat fini bona chini fuat traballanti, cuscienziosu e de bonu coru: cun custas calidadis, mancai unu fessat dèbili, legiu, pòburu e scartau de is atrus, depiat tenni sceti isperas bonas.
Dònnia contu fuat un'assimbillu de vida e amostàt a chini ascurtàt e boliat intendi, cali bia depiat curri. Su contu non connosciat murus chi non s'essant a podi imperrai e passàt de s'unu a s'atru lassendu sinnalis in chini ascurtàt e in su matessi tempus donniunu lassàt un'arrastu in su contu chi torràt a nai.
Is contus fut sa sienda chi ayaya Agatina, ayaya Felicita e zia Cicita m'ant lassau: donniuna de issas contàt a modu suu e in dònnia contu m'at inditau unu imparu po sa vida.
Apu allogau in seti crais dònnia contu, agoa dd'apu intregau a fillus mius e a is piciocheddus de iscola chi finzas a oi apu tentu. A is piciocheddus de is Iscolas Medias de Nurri, apu contau contus de bidda e paristorias chi ndi lompiant de logus atesu-atesu: in pari eus biu ca unu filu fadau acapiat totus is pipius mancai bivant in logus atesu o siant crèscius in tempus passaus; issus puru si-ndi funt acataus ca sa lìngua de is contus est sa lìngua de su mundu e po cussu totus dda cumprendint.
Ma sa genti de oi tenit pagu tempus de si sezzi a contai e sa televisioni megat de si-ndi aposentai finzas e de is bisus de is piciocheddus. Apetantis medas contus si-ndi sperdint. Ita làstìma!
Scriri, tocat a ddus scriri po no si-ndi scaresci.
E de aici apu bòffiu fai deu puru: apu lassau chi is arregodus nd'essint a torrai a pillu e duda-duda, cun s'agiudu de is becius de Nurri e de atrus amigus bonus, apu scritu in campidanesu is contus de is ayayus de bidda mia. Apu biu ca dònnia contu o si podit ligi sceti po discanzu o, chi si bolit, po podi imparai in domu e in iscola sa lìngua sarda comenti arrecumandat prus a innantis su professori Eduardo Blasco Ferrer.
A pagu-a pagu ligendu custus e atrus contus, eus arrennesci a si-ndi torrai a ponni meris de sa lìngua nosta e, po dònnia fueddu chi eus a sighiri a manigiai, est comenti chi in celu torrit a luxi unu steddu nou.

TIATRU E MÙSICA SARDA IN ÙSSANA
Aintru de sa manifestada "Tempus de Binnenna" sàbudu e domìnigu in Ùssana ddui ant a essi duus apuntamentus de tiatru e mùsica in sardu, in mesu 'e is atras cosas.
Sàbudu su 7 a is 5 de a meri' ant a fai sa cumèdia in lìngua sarda "Boci Pobiddas" de Otàviu Còngiu. Su lìburu dd'at pubricau de pagu s'editori "Turistel" i est bogau de unu contu de sa bonànima de Faustinu Onnis, premiau in Otzieri in su 1978, "Nisciunus iat scìpiu mai de ita fiant mortas". Otàviu Còngiu, maistu de tiatru in lìngua sarda, dd'at torrau a manixai po dd'adatai a su palcu e po ndi fai unu spetàculu in duus tempus. Est famau e pretziau totu su traballu suu asuba 'e su palcu cun su tiatru in lìngua sarda, de "Sa scomùniga de Predi Antiogu arretori de Masuddas" a "Sa Cumèdia de su scravamentu" de Antoni Maria de Estertzili a atras medas, unu tiatru antigu e modernu chi manìxat sa lìngua sarda cun cumpetèntzia e bonu grabu, praxili in su chi nàrat e cumenti ddu nàrat. Atrus lìburus de Còngiu funt "Faci a su spanigadroxu" e "Pròlugu a sa Sa scomùniga de Predi Antiogu arretori de Masuddas" totu e is duus pubricaus de sa "Printcolor".
Domìnigu su 8 a is 8 e mesu ddui at a essi su cuntzertu de Aleni Ledda in sa pratza 'e su cumunu. Aleni Ledda tenit abisòngiu de pagus fueddus po dda presentai ca giai de diora est sa boxi de sa Sardìnnia in totu su mundu anca dda stìmant fortzis de prus puru de innoi.
ARRÀDIUS SARDAS IN S'ARRETZA
Duas arràdius sardas ant fatu unu scioberu diferenti de totu is atras i ant detzìdiu de imbistiri in s'arretza e de trasmiti on line sceti. Funt "Radio Indipendèntzia" e "Sardegna Radio". Sa primu tenit una lìnia polìtiga pretzisa indipendentista e trasmitit mùsica sarda antiga e de oi, mùsica etnica de totu su mundu i a prus atrus programas de aprofondimentu polìtigu.
Cust'arràdiu est "orgànica" a su partidu chi arrapresèntat, impari a sa televisioni, ma is programas podint essi de interessu po totus finas ca faint atividadi polìtiga e culturali po sa mùsica de sa terra nosta promovendi cuntzertus de artistas sardus in is manifestadas insoru, curendi arregortas de mùsicas isolanas o sinnalendi eventus de importu.
"Sardegna Radio" invècias proponit mùsica sarda de su connotu in totu is formas suas de Cabesusu a Campidanu, launeddas, tenori, ghitarra, poesia etc. Solu mùsica de sa traditzioni po is apassionaus, po is studiosus, po is Sardus chi bivint in disterru in terra allena e po totu is crosidadosus. Po custa puru funt pensendi de apariciai atòbius in is stùdius cun intervistas e spetàculus live. Tra is fundadoris de cust'arràdiu ddui est finas Martinu Corimbi de su tenori de Orosei, grupu connotu e pretziau apetotu.
Totu is links de custu post:
http://www.radioindipendentzia.net/
http://www.teleindipendentzia.net/
http://www.sardegnaradio.it/