Ivo Murgia

31/05/2006

Su ex-cumponenti de sa cumissioni regionali po sa lìngua sarda Màriu Puddu acràrat sa positzioni sua in sa chistioni "Limba Sarda Comuna". Innoi su comunicau suu:

LIMBA SARDA COMUNA? MA CHI SIAT!

Como chi apo ligiu totu su chi at pubblicau in internèt sa Regione a propósitu de limba sarda comuna pentzo de pòdere e antzis dèpere foedhare.
Su Presidente Soru at isceberau sa limba sarda comuna a manígiu de sa Regione in essia e, si est fintzes solu un’idea, de seguru est sa méngius cosa chi si podiat fàere: est una decisione política giusta, coragiosa e digna de unu veru Presidente de sa Sardigna, ca est s’idea de unidade de is Sardos chi tocat a pònnere a fundhamentu in chistiones de limba puru, ca s’unione est bisóngiu mannu e ideale necessàriu po guvernare abberu sa Sardigna po su bene de totu is Sardos.
In prus, sa LSC est fintzes sa sola possibbilidade de àere assumancu is fígios e nebodes nostros unu cras una limba sarda istandardizada chi arregollet e chistit totu su sardu; difatis tenet una bona calidade po fàere custu: est su sardu prus acanta a totu s’àteru, est s’atóbiu naturale de totu is foedhadas sardas comente sa gente de mesania est faendho de séculos e giai oe podeus nàrrere custu sardu limba sarda comuna.
Ateretanti necessàriu est chi po totu is foedhadas dhue siat totu su logu possíbbile cun sa matessi dignidade e diritos, lassandho a totus su manígiu de sa foedhada chi méngius connoschent: est no solu su giustu arreconnoschimentus e necessàriu arrespetu de is Sardos cun is Sardos, ma fintzes motivos de bona didàtica depent cumbínchere a fàere deosi. E si sa limba sarda comuna est solu in essia e óbbrigat solu is funtzionàrios de sa Regione, e solu in iscritu, giai andhat bene: po totu s’àteru, chie tenet filu tessat! E no est abberu unu male si is Sardos faeus a trivas de pare a chie podet prus foedhare e iscríere su sardu chi ischit méngius, o fintzes isceberandhodhu ma libberamente. E in custu puru mi paret chi sa decisione de sa Regione, fintzes si est solu de su Presidente e no de su Cunsillu, andhat bene; e bene piat fàere su Cunsillu a dha ratificare e fissare cun calecuna lei fata apostadamente.
Ma siat crara una cosa: sa limba sarda comuna no est unu minestrone e ne una foedhada de plàstica e ne de plastilina: est su sardu comente dhu foedhant cun ateretanta galania de totu s’àteru sardu cudhas bidhas (cale de prus e cale de mancu ca no seus foedhandho de perunu “istandard”) chi si agatant de sèmpere in mesania de sa Sardigna e no faet a pònnere ne cun su “capo di sopra” e mancu cun su “capo di sotto”, e foedhant unu sardu perfetamente naturale chi a cumone tenet prus de su campidanesu e prus de su logudoresu/nuoresu, tenet prus cosas aguales a is àteras foedhadas e duncas est abberu su sardu prus comunu.
Po cussu etotu est sa sola variedade de sardu chi podet fàere de ponte inter totu s’àteru, mentres chi is àteras foedhadas, postas apare s’una cun s’àtera, tenent prus diferéntzias fintzes si mai in chistiones de sustàntzia de su èssere totus limba sarda. Tocat de nàrrere però chi sa limba sarda comuna no est una lista de foedhos e de elementos a usu de lista po unu pratu de minestrone o po su progetu de calecunu machinàriu, no est sa chi paret e praghet a calecunu o a vattelapesca cun foedhos fintzes imbentaos, ma sa chi foedhant unas cantu bidhas in su centru de sa Sardigna (Samugheo, Sòrgono, Atzara e Ortueri is prus rapresentativas) e assumancu chimbe piessignos dha distinghent cun prus firmesa: 1. manígiat s’artículu plurale is de su campidanesu; 2. narat a sa campidanesa is pronúmenes de 3^ persone cumplementos de forma àtona dha, dhu, dhi, dhas, dhos, dhis; 3. narat is desinéntzias verbales parte a sa logudoresa/nuoresa e parte a sa campidanesa; 4. narat a sa logudoresa in –e is númenes e agetivos de sa classe in –e/–i e faet su pl. in –os de is númenes e agetivos de sa classe in –u; 5. is matessi foedhos chi tenent variantes cun /z/ sonora su logudoresu e nuoresu (fizu, paza) e cun /ll/ su campidanesu (fillu, palla) dhos narat totu cun /g/ africada (fígiu, pàgia), e narat a sa logudoresa (paghe, neghe) is matessi foedhos chi tenent variante cun fonema velare surdu a sa nuoresa (pache, neche) e cun sonu fricativu o africau a sa campidanesa e ogiastrinu (paxi, pagi, nexi, negi).
Is limbas, totu su sardu e sa limba sarda comuna puru, no si podent cunfúndhere cun s’iscritura/ortografia, e ne custa si depet cunfúndhere cun sa limba, e si foedhant e si depent iscríere coment’e una música, no faendho elencos che unu “prontuario”; deasi etotu no si podet decídere s’ortografia de una limba a decretu. Biendho cussu documentu de sa Regione chi fissat “norme linguistiche di riferimento a carattere sperimentale” depo nàrrere chi est un’improdhu chi po prus de una cosa faet fintzes a erríere e arrennegu meda, postu chi giai solu s’inventàriu de is fonemas e grafemas serrat sa porta (ancora arréschios in cue!) a totu su campidanesu. No cumprendho poi ite dhue at de isperimentare, postu chi su sardu chi is Sardos de totu is foedhadas foedhaus no tenet nudha de isperimentale: in cussas “norme” de isperimentale apo bistu solu formas verbales imbentadas (fortzis pariant pagas is chi teneus…), apo bistu una regularizatzione de is verbos fata in manera maniàtica, “maniacale”, comente in peruna foedhada faeus e duncas faet una coniugatzione chi nemos faet!
Cantu est limba sarda “comuna” sa chi narat custu documentu si podet bíere méngius in sa delíbbera chi sa Regione at fatu in sardu su 18/04/06: est unu logudoresu e nudh’àteru, cun calecuna arrangiada, ma de seguru no est su sardu chi narat su Presidente Soru in sa presentada chi at fatu a is giornales, no est “un codice naturale ma aperto, e più vicino a tutti i sardi. Quindi, non è il Campidanese, non è il Logudorese, è una variante naturale, vicina in un’area diffusa del centro Sardegna” ma est solu logudoresu. Soru at postu a calecunu chi dhu leat in giru, a calecunu chi leat una cosa po un’àtera, o ischit bene isse etotu ite giogu est faendho?
Po acabbare, seo seguru chi su dolore de is Sardos no est sa limba, no est sa língua, no est sa limma: est chi is Sardos nos’istimaus pagu, ca sinono is chistiones de sa limba puru si podent afrontare chentza pretesas e presumos, podeus apretziare abberu, istudiare e connòschere totu su sardu e decídere is chistiones de sa limba abbaidandho a chistiones de vera e prus manna utilidade e no a su campanile de bidha o de foedhada. E un’àtera cosa tocat a nàrrere: seus pagu abbituaos a s’iscritura de sa limba nostra e tropu marcaos cun sa cultura de s’aprossimativu, cunfundheus tropu sa limba cun s’iscritura. Sinono, deabberu e cun facilidade manna, totu su sardu si podet iscríere cun is matessi critérios e giai cussu faet unidade e unione.
Personalmente, su chi tenia de propònnere in Cummissione dh’apo propostu e pentzo de sighire a fàere su chi fui faendho.

Postu de: is4morus a is 15:09 | link | commenti

Commenti

Su meri de domu

Cumentus

Fotografias

Amigus

Mesis

Genias

Funt agiudendi

Feeds

Contadori

Postu de: is4morus a is 15:09 | link | commenti